“Ανταλλάσσοντας Χρέος εκατομμυρίων Ευρώ με την προστασία της φύσης»
Τετάρτη, 14 Μαρτίου 2012 14:05

Της Διονυσίας-Θεοδώρας Αυγερινοπούλου

Αναπληρώτριας Τομεάρχη Περιβαλλοντικής Πολιτικής, Ν.Δ*

 

Tο τελευταίο διάστημα, ενώ τα αναπτυγμένα κράτη βαδίζουν προς την «ποιοτική ανάπτυξη», η οποία βασίζεται στην προστασία του περιβάλλοντος, στην εξασφάλιση αξιοπρεπών συνθηκών διαβίωσης και στη βιώσιμη ανάπτυξη όλων των παραγωγικών τομέων της οικονομίας, η χώρα μας απομακρύνεται όλο και περισσότερο.

Η παρατηρούμενη οπισθοχώρηση από το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κεκτημένο προβάλλεται από την κυβέρνηση ως μονόδρομος για να αντιμετωπίσουμε την οικονομική κρίση. Τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο μακριά από την αλήθεια όμως, για τον απλούστατο λόγο ότι ήδη ορισμένες υπερχρεωμένες χώρες κατάφεραν, χωρίς να κάνουν οδυνηρές για τις κοινωνίες και τη φύση «εκπτώσεις», και να μειώσουν το χρέος τους, αλλά και να επιτύχουν «υψηλή βιώσιμη ανάπτυξη». Ουσιώδες τμήμα ενός τέτοιου σχεδίου είναι και η διαχείριση του περιβάλλοντος, ως μέσου ανάπτυξης μιας χώρας.

Δυστυχώς, η κυβέρνηση έχει να προσφέρει μηδενικό έργο σε ό,τι αφορά την προστασία του περιβάλλοντος και κανένα σχέδιο για την οικονομική αξιοποίηση φυσικών πλεονεκτημάτων της χώρας προς όφελος των τοπικών κοινωνιών. Το σχέδιο για την ανάπτυξη της Ελλάδας, η βάση του οποίου παρουσιάστηκε στο Ζάππειο ΙΙ πείθει για τη βιωσιμότητα της ελληνικής οικονομίας. Σε συνδυασμό με μια Μελέτη Ανταγωνιστικότητας της χώρας μας, στηριζόμενη σε διεθνή πρότυπα η διεθνής χρηματοδότηση δεν θα αφορά μόνο την αδιάκοπη αποπληρωμή παλαιών και νέων χρεών, αλλά και τη δημιουργία νέων επενδύσεων και νέων θέσεων εργασίας.

Παράδειγματα αναπτυσσόμενων κρατών, που πέτυχαν θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης βασιζόμενα σε θετικά περιβαλλοντικά μοντέλα, αποτελούν λατινοαμερικανικές χώρες, που χρησιμοποίησαν ένα σχετικά νέο οικονομικό εργαλείο για περικοπή του χρέους τους, με παράλληλη προστασία της βιοποικιλότητάς τους. Η φτωχή σε άλλες πλουτοπαραγωγικές πηγές, Κόστα Ρίκα, αλλά και άλλες αναπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες υιοθέτησαν τα «swaps for sustainability», δηλαδή τα «αντικαταλλάγματα» κρατικού χρέους με προγράμματα για την προστασία του περιβάλλοντος. Μη κυβερνητικοί και χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί, αγόρασαν τμήμα του δημόσιου χρέους και σε συνεργασία με το κράτος δανειολήπτη ανέπτυξαν προγράμματα για την προστασία της βιοποικιλότητας. Το πρόγραμμα των «περιβαλλοντικών swaps» αποτελεί νόμιμη περικοπή χρέους και προϋποθέτει τη συμφωνία πιστωτή και δανειολήπτη. Πραγματοποιείται δε, με τη συμμετοχή είτε κρατικών, είτε ιδιωτικών φορέων των δύο κρατών, κυρίως μη κυβερνητικών οργανισμών, που έχουν ως προτεραιότητα τη διατήρηση της φύσης. Σήμερα θα μπορούσαν να συμμετάσχουν και συναφείς διεθνείς οργανισμοί και επιχειρήσεις μέσω των προγραμμάτων εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, αλλά και κοινωνικές επιχειρήσεις.

Με αντίστοιχες συμφωνίες, μερική διαγραφή χρέους έχουν επιτύχει η Βραζιλία, η Ισπανία, ο Καναδάς, η Ινδονησία κι άλλες 12 χώρες της Λατινικής Αμερικής και της Αφρικής, οι οποίες σε αντάλλαγμα ανέλαβαν να προστατεύσουν τροπικά δάση και περιοχές υψηλής βιοποικιλότητας.

Με ανάλογη προσαρμογή τέτοιες ρυθμίσεις νόμιμης μείωσης ή απαλλαγής από τμήμα του χρέους μας θα μπορούσαν να εφαρμοστούν και στην Eλλάδα. Ειδικά για τις χώρες της ΕΕ, οι δράσεις αυτές θα μπορούσαν να συνδυαστούν με προγράμματα από το ΕΣΠΑ το οποίο πέρσι «διακρίθηκε» για το εγκληματικά χαμηλό ποσοστό απορρόφησης του 3,4% των διαθέσιμων πόρων για περιβαλλοντικά προγράμματα. Σε αναπτυγμένες χώρες εξάλλου, Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις και τοπικές κοινωνίες έχουν οργανωθεί και αγοράζουν ή να ενοικιάζουν και διαχειρίζονται οι ίδιες τμήματα εδάφους της περιφέρειας. Περιοχές του Δικτύου Natura 2000, αλλά και άλλες περιοχές υψηλής βιοποικιλότητας, που δεν έχουν ενταχθεί στο Δίκτυο, καθώς και λιβάδια ποσειδωνίας στη θάλασσα θα μπορούσαν να ενταχθούν σε τέτοια προγράμματα.

Υπάρχουν όμως και άλλα χρηματοδοτικά μέσα. Το πιο οφθαλμοφανές είναι η ανάπτυξη προγραμμάτων διαχείρισης των περιοχών Natura και των ποσειδωνιών με στόχο την εξασφάλιση δικαιωμάτων εκπομπής διοξειδίου του άνθρακος, μέσω της προστασίας της βιοποικιλότητας τα οποία έχουν μάλιστα, υπολογίσιμη αξία στα χρηματιστήρια ρύπων. Αντίστοιχες κινήσεις έχουν συμφωνηθεί σε ξένες χώρες, με διάφορα προγράμματα για την προστασία των δασών. Από την σημερινή κατάσταση παραμέλησης και τη μη χαρτογράφηση ή τη μη απορρόφηση κονδυλίων, οι Natura και οι ποσειδωνίες, θα μας δώσουν με την αξιοποίησή τους εισοδήματα για τις τοπικές κοινωνίες, νέες θέσεις εργασίας, προορισμούς οικολογικού τουρισμού, ανάσες ζωής, και νέα και πρόσθετη πηγή πολλών εκατομμυρίων ευρώ για τη χώρα μας.

Υπάρχουν όμως και άλλα παράγωγα προϊόντα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, για παράδειγμα, λειτουργεί σύστημα ανταλλαγής πιστωτικών μονάδων βιοποικιλότητας, το οποίο μπορούμε να προτείνουμε στην ΕΕ να το εισαγάγει. Σε άλλες περιπτώσεις, όπως στη Νέα Νότια Ουαλία, στην Αυστραλία, τράπεζες βιοποικιλότητας μπορούν να στηρίξουν έργα που παράγουν πιστωτικές μονάδες, οι οποίες γίνονται αντικείμενο εμπορίου μέσω ενός Καταπιστεύματος για την Βιοποικιλότητα (Biobanking Trust Fund). Οι συμμετέχοντες στον χρηματοδοτικό μηχανισμό μπορούν να είναι ΜΚΟ, τρίτες χώρες, διεθνείς οργανισμοί και φυσικά το κράτος, οι φορείς και η κοινωνία των πολιτών εντός της χώρας στην οποία βρίσκεται η τράπεζα και το Καταπίστευμα για τη βιοποικιλότητα. Και αυτή η μορφή προστασίας της φύσης μπορεί να συνδυαστεί με την μείωση του δημόσιου χρέους.

Χρειαζόμαστε σχέδιο. Ας αναπτύξουμε νέα χρηματοδοτικά εργαλεία με την ανάπτυξη του οικολογικού τουρισμού, με την καλλιέργεια και την εξαγωγή αγροτικών βιώσιμων προϊόντων, σύμφωνα με όσα επιτάσσει η νέα Κοινή Αγροτική Πολιτική, καθώς και με δυνατά προγράμματα προώθησης της περιβαλλοντικής καινοτομίας. Σε συνδυασμό με επενδύσεις σε παραδοσιακά ανταγωνιστικούς τομείς μας, όπως η ναυτιλία, η Ελλάδα δεν θα έχει λύσει μόνο, κατά σημαντικό μέρος το πρόβλημα της ανάπτυξής της, και του χρέους της, αλλά θα έχει δημιουργήσει κι ένα νέο όραμα για τους Έλληνες, το οποίο θα αποτελεί οδηγό ανάπτυξης και για άλλες χώρες.

 

*Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στον "Ελεύθερο Τύπο"